vrijdag 19 januari 2018
Homepage | inheemse vogels | Vogels vangen als tijdverdrijf voor buitenlui

Vogels vangen als tijdverdrijf voor buitenlui

Vanaf de 16e eeuw werden jaarlijks honderdduizenden trekvogels gevangen. Vinken, spreeuwen, lijsters, leeuweriken en sijsje waren jachtbuit voor een burgerlijke elite.

Zij bezaten niet het adellijke jachtrecht, maar zangvogels waren vrij te vangen. Dat gebeurde met spreeuwenpotten, netten, lijmstokken of geweer. De meeste vogels eindigden in de pan.
In de 18e eeuw werden buitenhuizen, die aanvankelijk alleen in de zomer werden bewoond, steeds vaker permanente woningen. Zoals jagen in Engelse landhuizen voor de adel een sociale happening was, werd ’vinken’ dat hier voor deftige burgers. Tegenwoordig doen in geruite broeken gestoken zakenlui zichzelf een hernia aan op een golfbaan; destijds spraken heren in het vinkenseizoen – van september tot november – af op een buiten.

Bij Bloemendaal en Heemstede waren tientallen buitenplaatsen waarvan er in de 18e eeuw zevenentwintig over een vinkenbaan beschikten. Omdat trekvogels grote wateroppervlakten meden, verplaatsten zich in dit gebied miljoenen vogels over de strook land tussen het Haarlemmermeer en de kust. In totaal werden hier jaarlijks 80-100 duizend vogeltjes gevangen.

Een vinkenbaan was een strook land van 20 bij 5 meter veelal aangelegd in de nog onbeboste duinrand. Langs een korte kant werden een paar boompjes geplaatst, wat trekvogels de indruk gaf dat zij een veilige rustplaats hadden ontdekt.
Aan de andere korte zijde stond het vinkenhuis, waar vanuit de heren de baan in de gaten konden houden. Er werd wat zaad gestrooiden en blindgemaakte lokvinken werden aan touwtjes vastgezet. Zodra er wat vogeltjes waren neergestreken, trok een knecht, de pluimgraaf, de valnetten over de vogels, waarna hun nekjes werden omgedraaid. Later werden ze dan geroosterd of in boter gebraden. Per seizoen werden op een vinkenbaan al snel duizenden vogels gevangen.

Een van de bekendste vogelaars was Cornelis van Lennep (1751-1813) die op het Huis te Manpad over een eigen vinkenbaan beschikte. Tijdens de Franse tijd ambieerde deze regent geen politieke functies meer, waardoor hij tijd te over had om zich te ontwikkelen tot één van de eerste kenners van de vogeltrek.
Hij ontwierp zelfs een installatie waarmee hij in zijn eetkamer via allerlei stangen en raderen, de stand van de windwijzers kon bijhouden en daarmee de verwachtingen omtrent de jachtbuit op de vinkenbaan. Bezwaar tegen het vangen van vogeltjes was er niet. Wel waren nachtegalen beschermd, maar vinken en leeuweriken waren zo algemeen dat het onzin leek iemand zijn liefhebberij te ontzeggen.

Pas in de laatste jaren van de eeuw veranderde dit. Toen werd het mode dameshoeden met vogeltjes te decoreren. De in 1899 opgerichte Vogelbescherming verzette zich tegen die decadentie en wist te bewerkstelligen dat het in 1912 slechts toegestaan bleef om kooivogeltjes te vangen. Het verschalken van zangvogels werd verboden. Toch zijn er momenteel weer een tiental vinkenbanen in gebruik, o.a. in de Waterleiding- en de Kennemerduinen, waar de baan genoemd is naar Van Lennep. Maar dit keer niet langer voor de jacht: de banen worden gebruikt om zangvogels te ringen.

Uit de tijd is een historische rubriek van de Haarlemmer Hein Klemann, hoogleraar economische geschiedenis aan de Erasmus Universiteit.

Onderstaande prent is van een vinkenbaan.

bron en afbeelding:IJmuidercourant

vinkenbaan

Bekijk ook

Massale vogelsterfte door katten: ‘Een belletje omdoen is de oplossing’

Er worden jaarlijks rond de honderdduizend vogels gedood door huiskatten, dat meldt de krant Trouw. ...

1 opmerking

  1. Wat mij dan weer verbaasd is het volgende.
    Er werden honder duizenden vogeltjes gevangen
    Blijkbaar ging deze vogelstand toen niet achteruit.
    Nu geven natuur organisaties dat door het houden van deze wildzang Vogels.ik praat over houden en vermeerderen. De vogelstand achteruit gaat.
    Vreemd toch.
    Mensen met wildzang roven de natuur leeg.
    ?
    Lees ik vaak .en als het kan wordt dat uitgebreid op de tv verteld.
    Als mensen zijn die het begrijpen laat het eens horen.
    Ik begrijp er geen bal van.
    Of zou het toch door de natuur zelf komen ? Geen leefomgeving meer andere Voedsel omstandigheden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *