vrijdag 24 november 2017
Homepage | inheemse vogels | Ook aardige koolmezen weten te overleven

Ook aardige koolmezen weten te overleven

Ook dieren hebben individuele karaktereigenschappen, die hen van soortgenoten onderscheidt. Net als mensen kunnen beesten agressief zijn of juist sociaal, moedig of angstig, nieuwsgierig of meer teruggetrokken. In haar onderzoek naar koolmezen vond Marion Nicolaus (35), postdoc bij het Groningen Institute for Evolutionary Life Sciences (GELIFES), een breed spectrum aan karakterverschillen tussen de vogels.

Het werk van Nicolaus bouwt voort op dat van de vermaarde RUG-bioloog Joost Tinbergen, die vorig jaar met emeritaat is gegaan. In het Lauwersmeergebied heeft hij gedurende 22 jaar koolmezen bestudeerd, waarvoor hij ter plekke zeshonderd nestkasten heeft neergehangen.

Ideaal studiemateriaal
De koolmees is een opportunistische vogel, die qua voedsel niet kieskeurig is en zich snel aan de omgeving aanpast. In Europa is hij daardoor wijd verbreid. Hij komt voor in de bergen van Spanje, maar ook in waterrijk laagland. ,,Daarom is de koolmees een ideale vogel voor onderzoekers om te bestuderen’’, zegt Nicolaus op haar werkkamer in de Linnaeusborg in Groningen.

Bijzonder aan de koolmees – in het Engels aangeduid als de ‘Great Tit’ – is dat hij een nest bouwt in bestaande gaten. In bomen doet hij dat vaak in holtes die door spechten zijn uitgehakt. Hij strijkt ook veelvuldig in tuinen neer, zodat hij in een vogelkastje zijn nest kan bouwen. Dat gebeurde ook in het Lauwersmeergebied. De laatste kasten zijn afgelopen zomer ontmanteld.

Persoonlijkheidstests
Nicolaus, die na haar promotie in Groningen verbonden was aan het Max Planck Instituut voor ornithologie in Beieren, is kort geleden naar het Noorden teruggekeerd. Ze heeft de koolmezen aan persoonlijkheidstests onderworpen. ,,De vraag is hoe het kan dat er zoveel individuele verschillen zijn in een populatie, terwijl de evolutie van de soorten een uitkomst is van de survival of the fittest. Je zou verwachten dat agressieve koolmezen zich beter handhaven dan hun niet-agressieve soortgenoten, omdat ze hen in de zoektocht naar voedsel de loef afsteken.’’

Als dat daadwerkelijk het geval was, zouden er evenwel alleen agressieve koolmezen overblijven. Dat blijkt niet zo te zijn. ,,In de populatie in het Lauwersmeergebied komen zowel agressieve als niet-agressieve koolmezen voor. Dus de niet-agressieve vogels worden niet uitgeselecteerd.’’

Uit het onderzoek komt naar voren dat de overleving van de diverse types koolmezen afhankelijk is van de dichtheid van de populatie. Die gevolgtrekking kon Nicolaus maken doordat er in de loop der jaren een grote variatie aan mezenbevolkingsdichtheid was in het Lauwersmeergebied. ,,Tegengesteld aan onze verwachting ontdekten we dat de agressieve koolmezen beter in dunbevolkte populaties overleven en de niet-agressieve beter in dichtbevolkte.’’

Er zijn diverse verklaringen voor deze verrassende uitkomst, zegt Nicolaus. Voor de hand liggend is dat agressieve vogels, die veel testosteron aanmaken, zich in een dichtbevolkte populatie sneller uitputten door vaak met soortgenoten te vechten. Ook raken ze daardoor eerder gewond, wat hun overlevingskansen eveneens vermindert.

Ruimte voor diversiteit
Los daarvan zijn er in de populatie mechanismen actief die een soort de mogelijkheid geeft voor aanpassing. ,,In elke populatie is er ruimte voor diverse typen. Dat is vooral belangrijk als de omgeving verandert. Soms kan het ene type daar beter op reageren en soms het andere type. Als ze allemaal van hetzelfde type zijn, is de soort kwetsbaarder.’’

De voorspellingen van Nicolaus stroken met wat psychologen over mensen denken te weten. ,,Hoe groter de gemeenschap des te meer zijn niet-agressieve krachten in het voordeel. Als je dit doortrekt naar de wereldpopulatie, die nog steeds groeit, dan betekent het dat niet-agressiviteit aan belang wint, tenminste als je alleen rekening houdt met populatiedichtheid.’’

Nicolaus haalt het voorbeeld aan van Tokio, met 35 miljoen inwoners een van de grootste metropolen ter wereld. ,,De inwoners gaan er buitengewoon respectvol met elkaar om.’’

Zelf is Nicolaus een geboren en getogen Parisienne. Nu woont ze in Bedum. Ze wil niet beweren dat Parijzenaars beschaafder met elkaar omgaan dan Bedumers. ,,In Bedum is het leven wel veel relaxter. Om mijn theorie te staven zou je Parijs met 10 jaar geleden moeten vergelijken. Maar in een mensensamenleving spelen veel meer factoren een rol.’’

bron: dvhn.nl
foto: “GreatTit002” by Shirley Clarke CC BY-SA 3.0 via Commons

GreatTit002

Bekijk ook

Wereldwijde handel in wilde vogels nam drastisch af

Een Europees handelsverbod voor wilde vogels heeft de wereldwijde handel met 90 procent doen dalen. ...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *